Gần đây tôi nhận thấy một hiện tượng khá thú vị — mọi người đều lo lắng về việc khủng hoảng dầu mỏ tái diễn, giá dầu tăng cao sẽ gây ra sụp đổ kinh tế. Nhưng thực tế, thứ chúng ta nên sợ hãi có thể hoàn toàn khác.

Gần đây tôi xem một cuộc thảo luận của nhà kinh tế học Steve Hanke thuộc Đại học Johns Hopkins về chủ đề này, quan điểm của ông khiến tôi hơi bất ngờ. Ông nói đúng, nếu so sánh với cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1978-1979, rủi ro hiện tại thực ra còn thấp hơn. Tại sao vậy? Bởi vì trong nhiều thập kỷ qua, cấu trúc kinh tế toàn cầu đã thay đổi — sản lượng dầu của Iran từ 8.5% toàn cầu thời đó giảm xuống còn 5.2%, trong khi sản lượng của Mỹ lại tăng từ 15.6% lên 18.9%. Điều quan trọng nhất là, mức độ phụ thuộc vào dầu mỏ của chúng ta đã giảm mạnh — lượng dầu tiêu thụ trên mỗi đơn vị GDP từ 1.5% giảm xuống còn 0.4%. Nói cách khác, nền kinh tế hiện đại không dễ bị khủng hoảng dầu mỏ đánh gục như trước nữa.

Nhưng điều đó không có nghĩa là không có rủi ro. Vấn đề nằm ở chỗ, hiện tại, điểm yếu thực sự không phải là thị trường năng lượng, mà là thị trường chứng khoán. So sánh các con số thì rõ ràng — P/E của thị trường chứng khoán năm 1978 là 8 lần, còn bây giờ? Khoảng 28 đến 29 lần. Đó chính là bong bóng. Khi thị trường ở trạng thái định giá cao như vậy, bất kỳ cú sốc bên ngoài nào — chiến tranh, rủi ro địa chính trị — đều có thể gây ra phản ứng dây chuyền.

Về giá dầu, phân tích của Hanke cũng rất thú vị. Ông cho rằng lạm phát không phải do giá dầu tăng gây ra, mà là do mở rộng cung tiền. Ví dụ của Nhật Bản minh chứng rõ điều này: vào năm 1973, khi cuộc khủng hoảng dầu mỏ xảy ra, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã tăng cung tiền, kết quả là vừa có giá dầu tăng, vừa có lạm phát; còn vào năm 1979, khi cuộc khủng hoảng dầu mỏ lần thứ hai xảy ra, họ từ chối tăng cung tiền, kết quả chỉ có giá dầu tăng mà không có lạm phát đi kèm. Điều này mang lại bài học cho chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ hiện nay — họ đã dừng chính sách thắt chặt lượng cung tiền từ tháng 12 năm ngoái, mà còn bắt đầu mở rộng lượng cung tiền, đó mới là mối đe dọa lạm phát thực sự.

Còn về những lời nói “phi đô la hóa” thì sao? Hanke thẳng thắn gọi đó là lời nói rác rưởi. Dữ liệu rõ ràng — năm ngoái, dòng vốn ròng đổ vào Mỹ tăng 31%, đồng đô la so với euro mạnh mẽ, sau chiến tranh bùng nổ, đồng đô la còn tiếp tục tăng giá. Rõ ràng dòng tiền vẫn liên tục chảy về Mỹ, không có chuyện phi đô la hóa gì cả.

Cuối cùng, về tình hình Trung Đông, Hanke nhận định là đã mất kiểm soát. Trong các cuộc thay đổi chế độ do Mỹ tham gia, khoảng 60% thất bại hoàn toàn, phần còn lại cũng để lại những hậu quả tồi tệ. Hiện tại, Mỹ đang dính vào một chính sách chắc chắn thất bại, với cái giá rất đắt — không chỉ về kinh tế và quân sự, mà còn về chính trị. Các nhà lãnh đạo Iran bị ám sát sẽ trở thành anh hùng của thế giới Hồi giáo, về lâu dài, Mỹ đang tự tạo ra hàng loạt kẻ thù cho chính mình.

Vì vậy, thay vì lo lắng về khủng hoảng dầu mỏ, chúng ta nên chú ý đến bong bóng chứng khoán và chính sách của ngân hàng trung ương mới là những rủi ro cần theo dõi nhất. Lịch sử đã dạy chúng ta rằng, những cuộc khủng hoảng thực sự thường không nằm ở nơi bạn nghĩ ban đầu.